Wielowymiarowe bezpieczeństwo Polski i Europy

2 września 2026 r. w Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich Uniwersytetu Warszawskiego odbyło się III Forum Bezpieczeństwa Polski, którego współorganizatorem była Fundacja Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego. Przedstawiciele administracji publicznej, parlamentu, nauki, biznesu i instytucji strategicznych dyskutowali w trzech debatach o technologiach podwójnego zastosowania i local content, o bezpieczeństwie energetycznym w powiązaniu z ochroną środowiska oraz o roli sektora rolno-spożywczego w budowaniu odporności państwa. Wspólnym wnioskiem była potrzeba wzmacniania krajowych kompetencji, infrastruktury i zdolności, które pozwolą Polsce sprawnie funkcjonować także w warunkach kryzysowych.

Bezpieczeństwo to więcej niż obronność

Forum Bezpieczeństwa Polski jest cykliczną platformą debaty publicznej, opartą na przekonaniu, że o odporności państwa decydują dziś nie tylko zdolności obronne, lecz także stabilne dostawy energii i surowców, krajowe kompetencje technologiczne i przemysłowe, sprawna infrastruktura krytyczna, bezpieczeństwo żywnościowe oraz stabilna gospodarka. Takie wielosektorowe rozumienie bezpieczeństwa odpowiada celom statutowym Fundacji Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego. Obrady otworzył prof. Adam Niewiadomski, prorektor UW, który podkreślał, że uczelnia jest ważnym elementem systemu bezpieczeństwa państwa: tworzy innowacyjne rozwiązania naukowe i kształci osoby, które w przyszłości będą budować odporność i stabilność kraju. Debaty poprowadził Hubert Biskupski, zastępca redaktora naczelnego „Super Expressu” i szef „Super Biznesu”.

Debata I. Technologie dual-use, przemysł i local content

Uczestnicy pierwszej debaty – prof. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Arkadiusz Bąk, wiceprezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej, Piotr Sadza, prezes PKP Cargo Connect, Wojciech Trojanowski, członek zarządu STRABAG oraz Stanisław Wojtera, członek Rady ds. Strategicznych Projektów Rozwojowych przy Prezydencie RP – zgodnie wskazywali, że pojęcie dual-use nie ogranicza się do przemysłu obronnego. O odporności państwa decydują również infrastruktura transportowa, logistyka, zdolności produkcyjne oraz możliwość serwisowania technologii w kraju. Prof. Małachowski akcentował konieczność łączenia potencjału nauki i biznesu, a Arkadiusz Bąk wskazywał, że produkcja podwójnego zastosowania pozwala utrzymać potencjał zakładów także w okresach mniejszego zapotrzebowania sektora obronnego. Stanisław Wojtera, odwołując się do doświadczeń wojny w Ukrainie, postulował elastyczność programów państwowych wobec szybkich zmian technologicznych. Piotr Sadza sygnalizował niedostatek platform kolejowych do przewozu ciężkiego sprzętu (około 100 wobec potrzeby co najmniej 1000 wagonów), a Wojciech Trojanowski przypominał, że na autostradach obiekt inżynieryjny znajduje się średnio co 500 metrów i wystarczy, że jeden z nich nie wytrzyma obciążenia, aby transport wojskowy nie przejechał. Drogi i mosty powinny być zatem projektowane z myślą o logistyce obronnej, a local content należy rozumieć także jako dostępność w Polsce technologii, kompetencji i zaplecza serwisowego.

Debata II. Bezpieczeństwo energetyczne Polski a ochrona środowiska

Drugą część Forum otworzyło wystąpienie ministra energii Miłosza Motyki, który wskazywał, że infrastruktura energetyczna jest dziś bezpośrednio narażona na działania hybrydowe, cyberataki i sabotaż, a w latach 2024–2025 liczba cyberataków na infrastrukturę krytyczną wzrosła o 100 proc. Za zagrożenie równie poważne jak kinetyczne i cybernetyczne uznał dezinformację towarzyszącą transformacji energetycznej. W debacie uczestniczyli Urszula Pasławska, posłanka na Sejm RP, przewodnicząca sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Józef Matysiak, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Waldemar Dubaniowski z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (Biuro w Brukseli). Urszula Pasławska zwracała uwagę na niewykorzystany potencjał biogazu (około 200 biogazowni w Polsce wobec około 6 tys. w Czechach i 10 tys. w Niemczech) oraz na potrzebę dialogu z mieszkańcami i pokazywania transformacji przez pryzmat korzyści dla lokalnych społeczności. Józef Matysiak wskazywał na opór wobec inwestycji energetycznych w najbliższym sąsiedztwie i na spółdzielnie energetyczne jako sposób zwiększenia akceptacji społecznej, a także na skalę potrzeb: w programie magazynów energii, przy alokacji 4 mld zł, zgłoszono zapotrzebowanie na 28 mld zł.

Debata III. Branża rolno-spożywcza kluczowym elementem bezpieczeństwa Polski

Trzecia debata, z udziałem dr. Jacka Janiszewskiego, byłego ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej, Marcina Roszczyka, prezesa spółki Elewarr oraz prof. Konrada Marciniuka z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, konsula honorowego Republiki Singapuru, pokazała, że bezpieczeństwo żywnościowe oznacza nie tylko zdolność do wyprodukowania odpowiedniej ilości żywności, lecz także dostęp do surowców, możliwość jej magazynowania i transportu oraz sprawną dystrybucję w sytuacji kryzysowej. Prof. Marciniuk rozróżnił bezpieczeństwo żywności, bezpieczeństwo żywnościowe i samowystarczalność, wskazując na bezpieczeństwo białkowe jako istotne wyzwanie: Polska importuje rocznie ponad 3,5 mln ton śruty sojowej, co odpowiada około 70 proc. krajowego zapotrzebowania. Dr Janiszewski podkreślał, że produkcji żywności nie można oceniać wyłącznie przez pryzmat rachunku ekonomicznego, a Marcin Roszczyk wskazywał na znaczenie infrastruktury magazynowej i kolejowej (Elewarr dysponuje około 800 tys. ton powierzchni magazynowej w 17 lokalizacjach z bocznicami kolejowymi) oraz postulował rozszerzenie rezerw strategicznych o produkty możliwe do szybkiego wykorzystania. Ważnym wątkiem była również gospodarka wodna i potrzeba długofalowej strategii retencji.

Bezpieczeństwo jako system naczyń połączonych

III Forum Bezpieczeństwa Polski pokazało, że energetyki, przemysłu, transportu, infrastruktury i rolnictwa nie można traktować jako odrębnych obszarów polityki państwa, ponieważ w sytuacji kryzysowej tworzą one jeden system naczyń połączonych. Trzecia edycja potwierdziła, że rozmowa o odporności Polski coraz wyraźniej wykracza poza tradycyjnie rozumianą obronność i obejmuje cały potencjał gospodarczy, technologiczny i infrastrukturalny państwa.

Partnerzy Forum

Partnerem instytucjonalnym Forum był Uniwersytet Warszawski. Partnerami wydarzenia: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Bank Ochrony Środowiska, PKP Cargo Connect oraz spółki Elewarr i STRABAG. Partnerami medialnymi były: „Super Express”, „Super Biznes” oraz kanał WhatsApp „Barometr – Dzień w Liczbach”. Nagrania debat są udostępniane na kanale Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego w serwisie YouTube.

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego dziękuje prelegentom, partnerom i uczestnikom za udział w wydarzeniu i zaprasza do zapoznania się z fotorelacją. Czwarta edycja Forum Bezpieczeństwa Polski odbędzie się 21 października 2026 r. również na Uniwersytecie Warszawskim.

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego uczestniczyła w organizacji seminarium naukowego poświęconego promocji książki prof. Marcina Wiącka pt. „W obronie godności i praw człowieka”, podsumowującej zakończoną kadencję na urzędzie Rzecznika Praw Obywatelskich. Wydarzenie odbyło się 29 lipca 2026 r. W Sali Złotej Pałacu Kazimierzowskiego Uniwersytetu Warszawskiego zgromadziło się około 150 przedstawicieli środowiska akademickiego, praktyków prawa oraz przedstawicieli władzy sądowniczej, wykonawczej i ustawodawczej.

Głównym punktem spotkania była prezentacja publikacji wydanej przez Biuro RPO, ukazującej złożoność problematyki ochrony praw człowieka i obywatela w okresie kadencji prof. Marcina Wiącka. Rozmowę z Autorem poprowadził red. Tomasz Pietryga, redaktor naczelny Dziennika Gazeta Prawna. Prowadzący przypomniał, że minione pięć lat było okresem wyjątkowo wymagającym: pandemia, kryzys na granicy polsko-białoruskiej, agresja Rosji na Ukrainę oraz narastające napięcia wokół ustroju konstytucyjnego państwa. W jego ocenie prof. Marcin Wiącek ukształtował urząd niezależny, odporny na naciski i skupiony na sprawach obywateli, a wypracowany standard niezależności powinien pozostać punktem odniesienia dla następcy.

Udział Fundacji w organizacji seminarium wynikał przede wszystkim z faktu, że w dorobku zakończonej kadencji RPO istotne miejsce zajmowała problematyka bezpieczeństwa obywateli, rozumianego jako obowiązek państwa wobec jednostki. Rzecznik M. Wiącek wielokrotnie występował w sprawach ochrony ludności i obrony cywilnej, wskazując na przedłużający się stan luki prawnej w tym obszarze, na wnioski kolejnych kontroli Najwyższej Izby Kontroli oraz na potrzebę wyjaśnienia zasad utrzymania obiektów zbiorowej ochrony i informowania mieszkańców o miejscach schronienia. Podnosił przy tym, że rozwiązania informatyczne służące do alarmowania wymagają wyważenia z ochroną prywatności. Opiniując projekt ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, zwracał uwagę na konieczność uwzględnienia procedur i standardów ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Odrębny nurt aktywności dotyczył granic niejawnej ingerencji służb w prawa jednostki: Rzecznik postulował dostosowanie zasad kontroli operacyjnej do standardów konstytucyjnych i europejskich, zwracając uwagę na deficyt efektywnego nadzoru nad czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi, a także wspólnie z gronem ekspertów przedstawił propozycję powołania niezależnej instytucji nadzoru nad służbami specjalnymi. Prof. M. Wiącek zabierał także głos w toku prac nad ustawą usprawniającą działania Sił Zbrojnych RP, Policji i Straży Granicznej na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa, wskazując na wątpliwości związane z konstrukcją kontratypu wyłączającego odpowiedzialność karną za użycie broni i środków przymusu bezpośredniego z naruszeniem zasad. Wspólnym mianownikiem tych wystąpień pozostawało przekonanie, że skuteczność państwa w zapewnianiu bezpieczeństwa i poszanowanie praw jednostki nie są wartościami konkurencyjnymi, lecz wzajemnie się warunkują.

Rektor Uniwersytetu Warszawskiego prof. Alojzy Nowak przekazał na ręce prof. Marcina Wiącka list gratulacyjny, w którym podkreślił znaczenie pracy Rzecznika dla ochrony praw i wolności jednostki oraz wyraził uznanie dla postawy łączącej rzetelność akademicką z odpowiedzialnością wynikającą z pełnienia urzędu publicznego. Były Rzecznik Praw Obywatelskich został również wyróżniony odznaką przyznaną przez Krajową Radę Radców Prawnych oraz otrzymał list okolicznościowy od Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Dyskusja z udziałem publiczności była kontynuowana w ogrodach Pałacu Kazimierzowskiego, a uczestnicy otrzymali egzemplarze monografii z dedykacją Autora.

W dniu 14 lipca 2026 r. na Uniwersytecie Warszawskim odbyło się II Forum Bezpieczeństwa Polski 2026. Wydarzenie zorganizowała Fundacja FAPA przy współudziale Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego oraz Fundacji Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego. Partnerem głównym Forum była Polska Fundacja Narodowa, partnerem strategicznym – Polska Spółka Gazownictwa, a partnerem instytucjonalnym – Uniwersytet Warszawski.

Tematyka drugiej edycji Forum wpisała się w wielosektorowe ujęcie bezpieczeństwa. W trzech debatach przedstawiciele administracji, parlamentu, spółek strategicznych, nauki i biznesu dyskutowali o bezpieczeństwie surowcowym i energetycznym, local content dla odporności gospodarczej oraz bezpieczeństwie żywnościowym.

Udział FIBE w organizacji Forum realizuje statutowe zadanie budowania międzysektorowej platformy dialogu w sprawach bezpieczeństwa i obronności.

Kolejna, III edycja Forum Bezpieczeństwa Polski planowana jest na wrzesień 2026 r.